Икки мамлакат етакчиларининг бир-бирига самимий ва илиқ муносабати худди қалб кўпригига ўхшайди. Бу кўприк бугун нафақат сиёсатчиларни, балки тадбиркорларни, олимларни, ижодкорларни ва минглаб оддий инсонларни ҳам бир-бири билан яқинлаштиряпти. Икки давлат ўртасида яқинда имзоланган тарихий келишувлар шунчаки ҳужжатлар эмас, балки икки халқнинг эртанги нурли келажаги, муштарак орзулари ва қатъий ишончининг амалий ифодасидир.

Тошкент ва Минск ўртасидаги муносабатлар тарихда ҳеч қачон ҳозиргидек юқори чўққига кўтарилмаган эди.

Яқинда Президентимизнинг Беларусь Рес­публикасига тарихий расмий ташрифи аниқ амалий натижаларга асосланган янги стратегик шериклик босқичига қадам қў­йилганини яққол намоён қилди. Александр Лукашенконинг учрашув давомидаги гаплари Беларуснинг Ўзбекистон билан муносабатларда максимал даражада очиқлик, ўзаро ишонч ва узоқ муддатли шерикликка тайёрлигини намойиш этди. Ўзбекистон етакчиси Шавкат Мирзиёевнинг фикрларида ҳам  очиқлик, давлатлар ўртасида қурилаётган мустаҳкам кўприкнинг узоққа мўлжалланган стратегияси ўз ифодасини топди.  

Яқин-яқингача Ўзбекистон ва Беларусь муносабатлари фақат қишлоқ хўжалиги техникаси ёки юк машиналари сотиб олиш каби чекланган савдо доирасида эди. Бироқ кейинги йилларда йўлга қўйилган очиқ ва прагматик ташқи сиёсат вазиятни бутунлай ўзгартирди. Икки давлат етакчиларининг самимий мулоқоти ва ўзаро ишончи муносабатларнинг янги локомотивига айланди.

Иқтисодий кооперация ва йирик лойиҳаларни муваффақиятли амалга ошириш учун, энг аввало, мустаҳкам ишонч ва олий даражадаги сиёсий ирода зарур. Икки давлат эндиликда глобал иқлим ўзгаришлари ва озиқ-овқат хавфсизлиги учун курашилаётган бир пайтда бир-бирини тўлдирувчи ишончли шерик сифатида намоён бўлмоқда.

Ташриф доирасида ўзаро савдо ҳажмини 2 миллиард долларга етказиш ҳамда умумий қиймати 2 миллиард долларлик 310 та ­инвестициявий лойиҳани амалга ошириш бўйича келишувга эришилди. Машинасозлик, фармацевтика, тўқимачилик ва ёғочни қайта ишлаш билан бирга энг катта эътибор қишлоқ хўжалиги ва чорвачиликка қаратилмоқда.

Беларусь ўз ҳудудидан унумдор ерларни аграр имкониятларини амалга ошириши учун Ўзбекистон тадбиркорларига бермоқда. Ўзбекистонлик сармоядорлар Беларусда чорвачилик ва озуқа базаларини шакллантирмоқда. Ўзбекистон ўз аҳолисининг гўшт ва сут маҳсулотларига талабини қондириш ҳамда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда фақат ички ресурслар билан чекланиб қолмай, хориждаги ишончли ҳамкорлар ҳудудида агро-ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш каби илғор глобал тенденциялардан самарали фойдаланмоқда.

Ҳамкорликнинг энг қизиқарли ва ҳаётий жиҳати ҳудудлараро тўғридан тўғри алоқалар йўлга қўйилганидир. Бугунги кунда Ўзбекистон ва Беларусь вилоятлари ўртасидаги ҳамкорлик модели бунинг яққол исботидир. 255 нафар андижонлик аллақачон Витебскда ташкилий асосда иш билан таъминланди. Сентябрь ойидан бошлаб эса ҳар ойда 500 нафардан, жами 5 минг фуқарони ишга жойлаштириш ва бунинг учун Витебскда Миграция агентлиги ваколатхонасини очиш режалаштирилган.

Ўн битта чорвачилик мажмуаси негизида янги лойиҳалар бошланди (200 бошдан

3 минг бошгача қорамол боқиш қувватига эга). Эндиликда ушбу ишончли ҳамкорлик бутун республика бўйлаб ёйилмоқда. ­Фарғона, Бухоро, Қашқадарё, Навоий, ­Наманган, Тошкент ва Самарқанд ­вилоятлари Беларуснинг мос равишда Гомел, Витебск, Могилёв, Гродно ва Брест вилоятларига бириктирилди. Ҳар бир ҳудуддан камида 30 нафардан етакчи тадбиркор Беларусга сафар қилиб, қўшма лойиҳаларни бошлайди.

Иқтисодий келишувларни логистика занжирисиз тасаввур қилиб бўлмайди. Йил якунига қадар Витебск вилоятидаги Орша станциясида интермодал логистика маркази ишга туширилиши ва тўғридан тўғри блок-поездлар қатнови йўлга қўйилиши юк ташиш харажатларини сезиларли даражада камайтиради.

2025 йил 7-8 октябрь кунлари Фарғона давлат университетида ўтказилган Ўзбекис­тон — Беларусь II таълим форуми икки давлат ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқди. Форум нафақат олий таълим ва илмий тадқиқотларни ривожлантириш, балки инновацион ғояларни ишлаб чиқариш билан уйғунлаштириш борасида ҳам муҳим қарорлар қабул қилинган майдонга айланди. Айниқса, университетнинг аграр факультетида амалга оширилаётган илмий-амалий лойиҳалар Беларусь делегацияси томонидан юқори баҳоланди. Бу эса Фарғона давлат университети минтақада замонавий аграр таълим ва инновациялар марказига айланиб бораётганини яна бир бор тасдиқлади.

Бугунги кунда факультетда БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (FAO) билан ҳамкорликда барпо этилган “Ақлли” деҳқончилик иссиқхонаси ­ресурсларни тежаш ва рақамли бошқарув технологияларини амалиётга жорий этишнинг муваффақиятли намунаси ҳисобланади. ­Замонавий автоматлаштирилган тизим асосида 8000 туп серҳосил бодринг етиштирилаётгани илмий ишланмалар амалда ҳам юқори самарадорлик бераётганини кўрсатади. Шунингдек, асаларичилик коворкинг марказида асалари оилалари кўпайтирилиши, наслли она арилар етиштирилиши ва табиий асал ишлаб чиқарилиши натижасида юз миллионлаб сўмлик иқтисодий самарага эришилгани университетда илм-фан, таълим ва тадбиркорлик ўзаро уйғунлашаётганининг ёрқин ифодасидир.

Университетимизда ташкил этилган бешта коворкинг марказ ана шу тизимли ёндашув­нинг мантиқий давоми бўлди. Умумий қиймати 1 миллиард 170 миллион сўмлик ушбу марказлар анорчилик, узумчилик, чорвачилик, асаларичилик ҳамда таржима фаолияти йўналишларида иш юритмоқда. Уларнинг асосий устунлиги шундаки, бу ерда профессор-ўқитувчилар, илмий изланувчилар ва талабалар бир жамоа сифатида фаолият юритиб, назарий билимларни амалий таж­риба билан бойитмоқда. Натижада янги навлар яратиш, чорвачиликни илмий асосда ривожлантириш, маҳсулдорликни ошириш, илмий мақолалар тайёрлаш ва инновацион ишланмаларни амалиётга татбиқ этиш бўйича муҳим натижаларга ­эришилмоқда.

Ўзбекистон — Беларусь II таълим форуми доирасида эришилган натижалар эса илм-фан, таълим ва ишлаб чиқариш интег­рациясига асосланган ушбу ривожланиш модели келгусида янада кенг кўламда давом этишидан далолат беради.

Ўзаро эришилган ҳар бир келишувнинг аниқ лойиҳа, янги корхона ва муносиб иш ўринларига айланиши мамлакатимиз иқтисодий қудратини янада мустаҳкамлайди.

Минск шаҳрида бўлиб ўтган Ўзбекис­тон — Беларусь III ҳудудлараро форумида Фарғона вилояти ҳокими Хайрулло Бозоров ва Гомел вилояти ижроия қўмитаси раиси Иван Крупко ўртасида имзоланган янги “йўл харитаси” икки ҳудуд иқтисодиёти билан бирга, оддий аҳолининг турмуш даражасини оширишга қаратилган жуда аниқ, ҳаётий лойиҳаларни ўз ичига олди.

Иқтисодий кооперациянинг ҳар қандай кўриниши, энг аввало, инсон капиталига ва оилалар бюджетига таъсир ­қилгандагина ҳақиқий қийматини намоён этади. Хўш, Фарғона ва Гомел вилоятлари ўртасидаги ҳамкорлик аҳоли турмуш даражаси ўсишига қандай таъсир кўрсатади? Келинг, буни аниқ рақамлар ва йўналишлар мисолида чуқур таҳлил қиламиз.

Музокараларнинг энг муҳим амалий натижаси — Фарғонанинг Бешариқ ва Фарғона туманларида беларуслик инвесторлар иштирокида жами 23 миллион долларлик икки йирик лойиҳага старт берилди. ­Бешариқдаги “Beshagrosmakarol” корхонасида 100 та, Фарғона туманидаги “FERMI 777” қўшма корхонасида 50 та янги иш ўрни яратилади. Инвестицияларнинг Фарғона водийсига кириб келиши бевосита 150 та оиланинг муқим иш ўрни ва барқарор ойлик маош билан таъминланишини англатади. Ҳудудларда ишсизлик юкини камайтириш, аҳолини ўз томорқаси ёки яшаш жойидан узоқлашмаган ҳолда замонавий ишлаб чиқариш корхоналарига жалб этиш одамларнинг ижтимоий ҳимоясини ва эртанги кунга ишончини тубдан мустаҳкамлайди.

Фарғона вилояти мева-сабзавот етиштириш борасида улкан салоҳиятга эга, бироқ хомашёни шунчаки даланинг ўзидан арзон нархда сотиш деҳқоннинг меҳнатини тўлиқ қопламас эди. Янги лойиҳалар маҳсулотларни чуқур қайта ишлаш, шок усулида музлатиш ва замонавий қадоқлашга ихтисос­лашган. Икки корхона йилига жами 15 минг тонна қишлоқ хўжалиги маҳсулотини қайта ишлайди.

Бизнинг деҳқонлар, боғбонлар ва томорқа эгалари эндиликда ўзлари етиштирган маҳсулотни сотадиган тайёр ва кафолатланган харидорга (кластер тизимига) эга бўлади. Маҳсулот далада нобуд бўлишининг олди олинади, талаб ортиши ҳисобига эса қишлоқ меҳнаткашлари даромадлари бир неча баробар кўпаяди. Бу қишлоқ аҳолиси турмуш даражасини кўтаришнинг энг тўғри иқтисодий ечимидир.

Фарғона вилояти тадбиркорлари билан Гомел вилоятининг унумдор ерлари ва чорвачилик салоҳиятидан самарали фойдаланиб, 3 та йирик лойиҳа амалга оширилмоқда. Хусусан, картошка етиштириш, чорвачиликда жаҳонга машҳур лимузин (Limousin) зотли гўштдор қорамоллар етиштириш бўйича икки томонлама манфаатли келишувларга эришилгани келгусида азалий қадриятларини сақлаб келаётган давлатлар иқтисодиёти янада юксалиши, аҳоли бандлиги ошиши, қолаверса, фуқароларнинг ижтимоий фаровонлиги, ҳаётидан мамнунлик кайфиятини оширади.

Бешариқ туманидаги “Beshagroeksport” корхонасининг Беларуснинг 100 дан ортиқ дўконига эга бўлган йирик “Smakata” савдо тармоғи билан ҳамкорлиги Фарғона қуритилган мевалари учун тўғридан тўғри экспорт йўлини очди. Жорий йилнинг ўзида экспорт ҳажмини 3 миллион долларга етказиш режалаштирилган.

Фарғонада ишлаб чиқарилган тайёр маҳсулот халқаро стандартлар асосида хориж пештахталарига етиб бориши маҳаллий корхоналар рентабеллигини (фойдасини) оширади. Корхона фойда кўрдими, ишчиларнинг ойлик маоши ошади, солиқ тушумлари кўпая­ди, пировардида бу пуллар вилоят инфратузилмасини яхшилашга йўналтирилади. Оқибатда бутун вилоят аҳолисининг яшаш шароити яхшиланади.

Форумда нафақат қишлоқ хўжалиги, балки ғўзапояни қайта ишлаб биочар (биокўмир) олиш ҳамда унинг негизида иссиқлик ва электр энергияси ишлаб чиқариш каби инновацион лойиҳалар ҳам муҳокама қилинди.

Агар Фарғона ҳудудларида ушбу “яшил” технологиялар жорий этилса, энг аввало, бу чекка қишлоқлардаги энергия таъминотини яхшилашга хизмат қилади. Экологик тоза ва арзон энергия манбаси пайдо бўлиши аҳолининг коммунал соҳадаги муаммоларини камайтиради ва яшаш сифатини янги босқичга кўтаради.

Фарғона ва Гомел вилоятлари ўртасидаги ҳамкорлик шунчаки қоғоздаги рақамлар эмас. Бу Бешариқдаги заводда иш бошлайдиган ёш йигит тақдири, Беларусь бозорига ўз майизини сотаётган боғбоннинг ҳамёни ва Фарғона хонадонларига кириб борадиган янги техноло­гиялар демакдир. Мазкур ҳудудлараро интег­рация яқин йилларда Фарғона аҳлини муносиб иш, юқори даромад ва фаровон ҳаёт билан таъминлашнинг энг кучли драйверига айланиши тўлиқ исботланмоқда.

 

Баҳодиржон ШЕРМУҲАММАДОВ,

Фарғона давлат университети ректори


Ҳамкорлик материали