Бу ҳақда БМТнинг Иқлим ўзгариши бўйича 31-конференцияси (UNFCCC COP31) доирасида Ўзбекистон миллий павильонида ўтказилган тадбирда маълум қилинди.
«Ўзбекистонда ўрмон барпо этиш ва ландшафтларни тиклаш кўламини кенгайтириш: юқори экологик яхлитликка эга углерод бозорлари, иқлимий молиялаштириш ва давлат-хусусий шериклик» мавзусидаги тадбирда деградацияга учраган ерларни тиклаш, ўрмонзорлар барпо этиш ва углеродли молиялаштириш механизмлари орқали хусусий инвестицияларни жалб қилиш масалалари муҳокама қилинди.
Тадбирда сўзга чиққан Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Барқарор ривожланиш бўйича давлатлараро комиссиянинг Илмий-ахборот маркази директори Улуғбек Муродов углерод бозорлари иқлим лойиҳаларига инвестиция жалб қилишнинг муҳим воситасига айланиб бораётганини таъкидлади.
Қайд этилишича, чиқиндиларни қисқартириш ва углеродни ютиш натижаларига мустақил баҳолаш орқали тасдиқланганидан кейин молиявий қиймат бериш Ўзбекистон учун муҳим аҳамиятга эга. Бу хусусий капитални жалб қилиш, технологиялар трансферига кўмаклашиш ва мамлакатнинг Париж битими доирасидаги мажбуриятларини бажариш имконини беради.
Шунингдек, 2026 йил якунига қадар Оролбўйи минтақасида 50 минг гектар майдонни қамраб олувчи ўрмон углерод бирликлари дастурини ишга тушириш вазифаси белгилангани маълум қилинди.
Давлат-хусусий шерикликнинг амалий намунаси сифатида «Acta Climate Solutions» компанияси билан ҳамкорликда ишлаб чиқилаётган «ACTA GREENING UZBEKISTAN» дастури тақдим этилди.
Лойиҳа доирасида деградацияга учраган ўрмон ерларининг қарийб 50 минг гектарида дарахтзорлар барпо этиш режалаштирилган. Бунда ҳудудларни илмий асосда танлаш, маҳаллий шароитга мос экиш режаларини ишлаб чиқиш, маҳаллий ўрмон хўжаликларини жалб этиш ва рақамли мониторинг тизимини жорий қилиш кўзда тутилган.
Тақдим этилган ҳисоб-китобларга кўра, дастурни амалга ошириш натижасида қарийб 158 миллион доллар хусусий инвестиция жалб қилиниши ҳамда 49 йил давомида CO₂ эквивалентида қарийб 12 миллион тонна углерод бирликлари ҳосил қилиниши кутилмоқда.
Тадбирда углерод лойиҳаларининг экологик яхлитлигини таъминлаш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди.
Таъкидланишича, дарахт экишнинг ўзи углерод бирликларини олиш учун етарли эмас. Бунинг учун натижаларни шаффоф ҳисобга олиш, ишончли базавий кўрсаткичларни белгилаш, иқлимий самарадорликнинг қўшимча эканини тасдиқлаш ва мустақил верификациядан ўтказиш талаб этилади.
Шу билан бирга, лойиҳаларни амалга оширишда биологик хилма-хилликни, сув ресурсларини асраш ва маҳаллий аҳоли манфаатларини ҳисобга олиш муҳимлиги қайд этилди.
«Acta Climate Solutions» компанияси ҳаммуассиси ва бош директори Паула Кирчева «ACTA GREENING UZBEKISTAN» лойиҳаси, унинг асосий техник ечимлари, амалга ошириш ёндашувлари ҳамда иқлимий молиялаштириш механизмлари ҳақида тақдимот қилди.
Бундан ташқари, Туркия Республикаси Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Ўрмон хўжалиги бош бошқармаси Ўрмон барпо этиш департаменти бошлиғи ўринбосари Ахмет Ялвач «Агроўрмончилик, биохилма-хиллик ва сув ресурслари» мавзусида маъруза қилди. Унда Туркиянинг ўрмон хўжалигини ривожлантириш, биохилма-хилликни сақлаш ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш борасидаги тажрибаси тақдим этилди.
Тадбирда, шунингдек, Silvanus Forestry, Марказий Осиё минтақавий экологик маркази (CAREC), «Green University», Туркиянинг тегишли ташкилотлари ва ORMEX компанияси вакиллари иштирок этди.
Муҳокамаларда сифатли кўчат материаллари билан таъминлаш, кўчатхоналарни ривожлантириш, иқлим шароитига чидамли ўсимлик турларини танлаш, шўрланган ерларни тиклаш ва сувни тежайдиган ёндашувларни жорий этиш масалалари кўриб чиқилди.
Шунингдек, рақамли мониторинг, ҳисобот ва верификация (MRV) технологияларидан фойдаланиш имкониятлари муҳокама қилинди. Хусусан, масофадан зондлаш, LiDAR лазерли сканерлаш, дала сенсорлари ва углерод захираларини баҳолаш тизимларини жорий этиш масалаларига эътибор қаратилди.
Мутахассислар фикрича, ушбу технологиялар лойиҳалар ижросининг шаффофлигини ошириш ва эришилган экологик натижаларни ишончли баҳолаш имконини беради.
Бундай механизмларни ривожлантириш ўрмонларни қайта тиклаш бўйича миллий вазифаларни халқаро инвестициялар билан уйғунлаштириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва қишлоқ ҳудудларини барқарор ривожлантиришга хизмат қилиши кутилмоқда.