Яке аз сабабҳои ифлосшавии ҳавои атмосфера равандҳои вобаста ба гардиши ҳаво, яъне ҳаракати массаҳои ҳавоӣ мебошад. Тошканд дар минтақаи доманакӯҳҳо, дар наздикии водӣ ҷойгир аст. Дар ин минтақа бодҳои самтҳои шимолу шарқӣ ва ҷанубу ғарбӣ нақши муҳим доранд. Самт ва суръати бод бевосита ба мубодилаи ҳаво ва пароканда шудани моддаҳои ифлоскунанда дар атмосфера таъсир мерасонанд.
Олимони Ӯзбекистон барои омӯзиши хусусиятҳои гардиши ҳаво дар наздикии сатҳи замин дар Осиёи Марказӣ таҳқиқоти густурда анҷом додаанд. Мувофиқи таснифоти илмии муосир, дар минтақа 17 навъи равандҳои синоптикӣ ҷудо карда мешаванд. Вобаста ба ҷойгиршавии минтақаҳои фишори баланди пасти атмосферӣ, ҳангоми ҳар як навъи равандҳои синоптикӣ ҷараёнҳои ҳаво самтҳои муайянро пеш мегиранд.
Дар нимаи сарди сол такроршавӣ ва давомнокии равандҳои синоптикӣ, ки бо паст шудани суръати бод ҳамроҳанд, зиёд мешавад. Дар чунин шароит сустшавии мубодилаи ҳаво метавонад на танҳо дар Тошканд, балки дар тамоми ҳудуди Осиёи Марказӣ мушоҳида шавад. Дар натиҷа, моддаҳои ифлоскунанда сусттар пароканда шуда, муддати бештар дар атмосфера мемонанд ва дар қабати ҳавои назди замин ҷамъ мешаванд.
Илова бар ин, дар Тошканд, мисли дигар шаҳрҳои бузург, ҳодисаи инверсияи ҳароратӣ мушоҳида мешавад. Он бештар дар фасли зимистон, ҳангоми сардиҳои шадид ва асосан шабона ба вуҷуд меояд. Дар ин ҳолат болои қабати сарди ҳавои назди замин қабати гармтари ҳаво ҷойгир мешавад. Дар натиҷа, омехташавии амудии ҳаво маҳдуд гардида, барои ҷамъшавии моддаҳои ифлоскунанда дар наздикии сатҳи замин шароит фароҳам меояд.
Равандҳои синоптикии атмосфера ба чанд гурӯҳ тақсим мешаванд. Яке аз онҳо бо гузаштани сиклонҳо алоқаманд аст. Чунин равандҳо дар нимаи сарди сол низ ба назар мерасанд. Дар ин давра одатан фронтҳои гарму сарди атмосферӣ аз ҳудуди Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тошканд, мегузаранд. Онҳо метавонанд боришот оваранд. Боришот ба шуста шудани як қисми зарраҳои ифлоскунанда аз атмосфера ва дар натиҷа беҳтар шудани сифати ҳаво мусоидат мекунад.
Гурӯҳи дигари муҳими равандҳо ба антициклонҳо вобаста аст. Дар ин гурӯҳ се навъи асосии равандҳои синоптикӣ ҷудо карда мешаванд. Вақте ки антисиклон дар қисми аврупоии Русия ҷойгир аст, ҷараёнҳои ҳаво аз шимолу ғарб, аз ҳудуди Қазоқистон, ба Тошканд ворид мешаванд. Агар антисиклон дар шимоли Қазоқистон бошад, массаҳои ҳавоӣ аз шимол ва боз ҳам аз ҳудуди Қазоқистон ба сӯи Тошканд ҳаракат мекунанд. Ҳангоми ҷойгир шудани антисиклон болои Сибир, ҷараёнҳои ҳаво аз шимолу шарқ ва аз ҳудуди Қазоқистон ба Тошканд меоянд.
Дар баробари ин равандҳо, минтақаҳои фишори баланд ва пасти атмосфера бо градиенти ночизи фишор мушоҳида мешаванд. Таҳти таъсири минтақаи фишори баланд, ҳавои бебод ё шамолҳои хеле сабук ба амал омада метавонад. Дар зери фишори паст, шамолҳои ором ё сабук низ имконпазиранд. Дар чунин шароит мубодилаи ҳаво суст мешавад ва парокандагии ифлоскунандаҳо халалдор мешавад.
Тибқи маълумоти оморӣ дар солҳои охир тамоюли зиёд шудани такроршавӣ ва давомнокии равандҳои антисиклонӣ мушоҳида мешавад. Аз ҷумла, давраҳое бештар шудаанд, ки бо мавҷудияти минтақаҳои фишори баланди пасти атмосферӣ ва фарқи ками фишор тавсиф мешаванд. Дар чунин шароит паст шудани суръати бод ва суст шудани мубодилаи ҳаво заминаи зиёдшавии ифлосшавии ҳавои атмосфераро фароҳам меоранд.
Махсусан дар фасли зимистон, зуд-зуд ба вуҷуд омадани инверсияи ҳароратӣ шабона метавонад боиси ҷамъ шудани моддаҳои ифлоскунанда дар қабати назди заминии атмосфера гардад. Аз ин рӯ, ҳангоми арзёбии сифати ҳаво бояд на танҳо манбаъҳои ифлосшавӣ, балки омилҳои метеорологӣ низ ба назар гирифта шаванд. Ба онҳо суръат ва самти бод, фишори атмосферӣ, ҳаракати сиклонҳо ва антисиклонҳо, боришот ва инверсияҳои ҳароратӣ дохил мешаванд.
Омӯзиши амиқи сабабҳои ифлосшавии ҳавои атмосфера ва арзёбии холисонаи таъсири омилҳои зикршуда барои таҳияи роҳҳалҳои аз ҷиҳати илмӣ асоснок, банақшагирии самараноки чорабиниҳои ҳифзи муҳити зист ва андешидани тадбирҳо ҷиҳати беҳтар кардани сифати ҳавои атмосфера мусоидат мекунанд.
