Bu — Buyuk Yevrosiyodagi yangi kuch muvozanatining koʻrigiga oʻxshaydi. Va bu koʻrikda Oʻzbekiston izchillik bilan oʻz oʻrnini topmoqda: u beqarorlikdan tolgan global kapital uchun ishonchli makon sifatida tan olinmoqda.
Forum miqyosi shiddat bilan oʻsib bormoqda. 2022-yilda Toshkentga bir mingdan sal koʻproq xorijlik mehmon kelgan boʻlsa, bu yilgi iyun 3 802 nafar xorijiy ishtirokchini toʻpladi — uch yil ichida deyarli toʻrt barobar oʻsish degani bu. 3 145 kompaniya vakillari ishtirok etdi — bu oʻtgan yilga nisbatan qariyb ming besh yuz nafar koʻp.
Zimdan kuzatuvchilar, albatta: “Forumlarga hamisha borilaveradi” deyishlari mumkin. Lekin haqiqiy tadbirkorlar soni yildan yilga ikki barobar koʻpayib borsa — bu shunchaki qiziqish emas, bu — ishonch belgisi. Yodimizda bor: oʻtgan oʻn yilliklarda bunday tadbirlarga “kerakli” va “oʻrgatilgan” ekspertlar majburan yigʻilardi. Bugun esa hech kim majburlamaydi — ming-minglab vakillar oʻz irodasi va xohishi bilan kelmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida oʻtkazilgan plenar sessiyada Albaniya prezidenti, Rossiya, Ozarbayjon, Belarus, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikiston bosh vazirlari hamda boshqa yuqori martabali mehmonlar ishtirok etdi. Qoʻshni davlatlar rahbarlari Oʻzbekistonni jiddiy muzokaralar maydoniga aylangan deb qabul qilmoqda — buning oʻzi alohida signal.
Protokol doirasidagi uchrashuvlar, reportajlar va bayonnomalar ortida bitta muhim jihat bor. Xorijiy investorlar yopiq suhbatlarda buni soliq imtiyozlaridan ham koʻproq tilga oladilar: bu — Hurmatli Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning shaxsiy ishtiroki va bevosita yondashuvidir. Ushbu forumda Davlatimiz Rahbarining jadvalida har bir daqiqa hisobli va muhim uchrashuvlar bilan toʻla edi.
Investor oʻz masalasi byurokratik labirintlarda qolib ketmasligi, balki Davlat Prezidenti darajasida hal qilinishini koʻrganida — ishonch bir necha karra ortadi. Davlat Rahbarining muzokaralarga shaxsan kirishishi, murakkab muammolarni hal etishga tayyor ekanligi — soʻnggi yillarda Oʻzbekistonning asosiy belgisiga aylandi.
Forumning eng eʼtiborli qismi, aslida, plenar nutqlar emas — Xorijiy investorlar kengashining majlisidir. Avvallari koʻproq maslahat platformasiga oʻxshagan bu organ endi aniq qarorlar mexanizmiga aylangan.
Aniq raqamlarga qarasak: bir yil ichida Kengashdagi kompaniyalar soni 54 tadan 85 taga yetdi, faollik besh barobar oshdi, ishchi guruhlarning ellikdan ortiq majlisi boʻlib oʻtdi. Lekin asosiysi boshqa: biznes oʻzini eshitilayotganligini his qildi. Soliq kodeksidan guruh ichidagi kreditlarni kuzatish talabi olib tashlandi. Uskunalar uchun tezlashtirilgan amortizatsiya ruxsat etildi.
Xalqaro hisobot standartlariga oʻtgan xorijiy kompaniyalar uchun bir-birini takrorlagan va ortiqcha byurokratiya yaratgan bir qator majburiy talablar bekor qilindi. Muqobil investitsiya fondlari toʻgʻrisidagi qonun va masʼuliyatli biznes yuritish toʻgʻrisidagi farmon tayyorlandi. Endi investorlarning oʻzlari soliqlardan tortib sunʼiy intellektgacha boʻlgan sakkiz maxsus guruhda hamraislik qilmoqda.
Mansabdorlar sevib gapiradigan “investitsiya iqlimi” ana shu. Biznes yorqin kelajakka ishontirishga urinish emas — balki qoʻyilgan savollar javobi sifatida normativ bazani shunchaki oʻzgartirib borish. Ortiqcha deklaratsiyalarsiz.
Muzokaralar natijasida umumiy hajmi 43,2 milliard dollar boʻlgan 166 ta bitim imzolandi. Har bir hujjat ostida yoʻl xaritasi tayyor. Bu asosiy farq: real shartnoma va xohish-istaklar bayonnomasini ajratib turadigan jihat.
Eng yirik bitimlar orasida: Toshkentning yangi aeroporti Saudiya Arabistonining “Vision Invest” kompaniyasi 2,8 milliard dollar investitsiya kiritishi belgilandi. Bu loyiha butun mintaqaning logistikasini oʻzgartiradi.
Bukhara-city Vyetnamning “Rocks Group” kompaniyasi 2 milliard dollarga qadimiy shaharda xostellar va mehmonxonalar, maktab va tibbiyot klinikasini oʻz ichiga olgan yuqori toifali turar-joy mahallasini quradi.
Polimer ishlab chiqarish — Qozogʻistonning “KMG PetroChem” kompaniyasi 780 million dollar bilan polietilentereftalat va tereftal kislotasi ishlab chiqarishga kirishadi. Bu xomashyo qazib olish emas — qayta ishlash, demak — yangi ish oʻrinlari va texnologiyalar. Togʻ-kon sanoati — Amerika kompaniyasi “Cove Capital” “Sariquʼl” va “Taskazgan” konlarini oʻzlashtirishga 200 million dollar sarflaydi.
G2B va B2B formatlaridagi muzokaralarni ham alohida qayd etish lozim. Uch kun davomida 776 xorijiy kompaniya vakillari bilan uchrashuvlar boʻlib oʻtdi. Ularning natijasida 556 investitsiya loyihasi boʻyicha dastlabki kelishuvlarga erishildi — 20,6 milliard dollarga, shuningdek 158 ta texnologik hamkorlik bitimi boʻyicha. Rasmiy marosimlarda odatda parda ortida qoluvchi bu “ikkinchi eshelon” investitsiyalar — kelajak iqtisodiy toʻqimaning asosini tashkil etadi.
Forum doirasida ikkinchi sanoat koʻrgazmasi ham oʻz ishini olib bordi — unda sakkiz mingdan ortiq kishi ishtirok etdi. 42 ta oʻzbek korxonalari 10 milliard dollarlik loyihalarini taqdim etib, potensial hamkorlar bilan B2B muzokaralari oʻtkazdi. Va bu juda muhim: oʻzbek biznesi endi shunchaki “muhtoj”ga oʻxshamaydi. U tayyor loyihalari va aniq iqtisodiyoti bilan teng huquqli ishtirokchi sifatida maydon olmoqda.
Idoralar faolligi ham eʼtirofga loyiq.
Muzokaralar samaradorligi boʻyicha yetakchilar — Raqamli texnologiyalar vazirligi, Qishloq xoʻjaligi va Geologiya vazirligi.
Uch mutlaqo boshqa sohalar — ammo aynan ular bugungi kun tartibini belgilamoqda: raqamli texnologiyalar, oziq-ovqat va resurslar. Notinch zamonlarda ham har qanday davlatning mustaqilligini ushlab turadigan uch ustun bular.
Oʻquvchi oʻz-oʻziga savol berishi mumkin: nima uchun aynan hozir bu muhim?
Global turbulentlik haqida uzoq mulohaza yuritish mumkin, lekin bir haqiqat oʻzgarishsiz qoladi: dunyo murosasiz vaziyatlarda va eski taʼminot zanjirlari uzilmoqda, qitʼalar siyosiy xavf-xatarlardan larzaga kelmoqda. Bunday vaziyatda biznes faqat daromadni emas — ishonchni izlaydi. Aynan shu yerda Oʻzbekiston bugungi dunyoning koʻpchiligiga yetishmaydigan narsani taklif qilmoqda: siyosiy barqarorlik, aniq oʻyin qoidalari va qaror qabul qiluvchilarga toʻgʻridan-toʻgʻri kirish imkoniyati.
Besh yil ichida forum protokollar tadbiridan real investitsiyalarni jalb qilish mexanizmiga aylandi.
Mamlakat har yili yuzdan ortiq davlatdan investorlarni bir maydonga jamlasa-yu, ularning talablariga javob sifatida yangilangan normativ bazani darhol taqdim etsa — bu endi PR emas. Bu — kapital uchun raqobat, jonli va haqiqiy. Va raqamlarga qaraganda, Oʻzbekiston bu raqobatda gʻalaba qozonib bormoqda.
