Ammo quruqlikdagi gigantlar massa jihatidan okean jonzotlaridan qanchalik past turadi?
Ushbu infografikada Fact Animal nashri va World Atlas portali ma’lumotlariga ko‘ra, hayvonlar vaznining maksimal qayd etilgan qiymatlari taqqoslangan.
Keltirilgan raqamlar voyaga yetgan individlarning odatiy ko‘rsatkichlarini emas, balki har bir tur uchun qayd etilgan taxminiy maksimal massasini aks ettiradi.
Afrika savanna fili 10 400 kilogramm bilan quruqlik hayvonlari reytingida yetakchilik qilmoqda. Bu har biri taxminan 4000 kilogramm deb ko‘rsatilgan Osiyo fili va Afrika o‘rmon fili massasidan ikki baravar ko‘pdir. Karkidonlar birinchi o‘nta o‘rindan to‘rttasini egallaydi, bizon esa taxminan 900 kilogramm vazn bilan ro‘yxatni yakunlaydi.
Nima uchun kitlar quruqlikdagi hayvonlardan shunchalik og‘ir bo‘lishi mumkin?
Quruqlikda yashovchi hayvonlar juda katta massaga ega bo‘lishiga qaramay, og‘irlik kuchini yengib, o‘z vaznini to‘liq ushlab turishiga to‘g‘ri keladi. O‘lchamlari ularning turli landshaftlarda harakatlanish qobiliyatiga, jumladan, mavsumiy migratsiya paytida uzoq masofalarni bosib o‘tishiga ham ta’sir qiladi. Ba’zi turlar dunyodagi eng uzun migratsiya yo‘llariga ega quruqlik hayvonlari qatoriga kiradi.
Dengiz jonivorlari orasida birinchi o‘rinni ko‘k kit egallaydi: uning maksimal og‘irligi taxminan 190 tonnaga yetadi. Keyingi o‘rinlarda Shimoliy Tinch okeani silliq kitlari, finval va Grenlandiya kitlari turadi - bu turlarning har biri uchun taxminan 118 tonna ko‘rsatilgan.
Nima uchun kitlar quruqlikdagi hayvonlardan shunchalik og‘ir bo‘lishi mumkin? Gap ko‘p jihatdan suvning itaruvchi kuchida. U tana vaznining katta qismini ushlab turadi, bu esa dengiz gigantlariga quruqlikda saqlash qiyin bo‘lgan o‘lchamlarga erishish imkonini beradi. Bundan tashqari, yirik tana suvda issiqlikni yaxshiroq saqlaydi.
Biroq, Stenford universiteti tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, ulkan organizmning hayot faoliyatini ta’minlash uchun energiya sarfi ham suv sut emizuvchilarining chegaraviy o‘lchamlarini cheklaydi. Bunda massaning maksimal qiymatlarini taxminiy baholar sifatida qabul qilish lozim. Ulkan kitni tortish quruqlikdagi hayvonga qaraganda ancha qiyin, shuning uchun ba’zi raqamlar noyob namunalarga asoslangan yoki bilvosita o‘lchovlar yordamida olingan.
Kitlar butun umrini okeanda o‘tkazsa-da, ularning ajdodlari bir vaqtlar quruqlikda harakatlangan sut emizuvchilar bo‘lgan. Million yillar davomida ular suv muhitiga moslashgan: ularda okeanda yashash uchun zarur bo‘lgan oquvchan tana, kuchli dum va boshqa xususiyatlar shakllangan.
Ushbu evolyutsiya natijasida Yer yuzida mavjud bo‘lgan eng og‘ir hayvon — ko‘k kit paydo bo‘ldi. Zamonaviy quruqlikdagi sut emizuvchilar bilan qarama-qarshilik hayratlanarli. Fillar quruqlik hayvonlari orasida vazn bo‘yicha rekordchi bo‘lib qolmoqda, biroq suv muhiti kitlarga butunlay boshqacha miqyoslarga erishish imkonini beruvchi jismoniy sharoitlarni yaratadi, deb yozadi naked-science.ru.
