Таңғы салқын ҳәм күн даўамында ыссының болмаўы сентябрь айын елимиз халқы ҳәм мийманлары ушын ең қолайлы айлардан бирине айландырады. Соның ушын да оны көбинесе "мақпал мәўсим" деп атайды.

Өзбекстанда әдетте сентябрь айы қандай болады?

"Өзгидромет"тиң мағлыўматларына бола, көп жыллық климат бақлаўларына бола, республикамыз аймағының үлкен бөлегинде сентябрь айының биринши ярымында орташа күнлик ҳаўа температурасы 30-33 °С, айдың екинши ярымында болса 26-29 °С ты қурайды.

Ең жыллы күнлерде ҳаўаның температурасы 35-37 °С ға шекем, республиканың қубласында болса 39-40 °С ға шекем көтерилиўи мүмкин.

Сентябрь айында температуралардың абсолют максимумлары Өзбекстан аймағының үлкен бөлиминде 37-40 °С. Мәмлекетимиздиң арқа ҳәм қубласында, сондай-ақ, шөл зонасында 41-43 °С.

Ыссылықтың сақланып қалыўына қарамастан, сентябрь айында гүз айырым ўақытлары ҳаўа температурасының кескин төменлеўи менен өзин еслетеди. Айырым ўақытлары күндизги температура 22-25 °С ҳәм оннан да төменлеўи мүмкин. Бирақ бундай суўытыўлар ҳәр жылы жүз бере бермейди ҳәм әдетте узақ даўам етпейди.

Көп жыллық метеорологиялық бақлаўлардың көрсетиўинше, айырым жылларда сентябрь айының ақырында ҳаўада дәслепки суўықлар болған. Бирақ, XXI әсирде бундай жағдайлар бақланбаған.

Кейинги 50 жыл ишинде ең суўық 1992-жыл сентябрь ҳәм 1994-жыл сентябрь айлары болып, орташа температура климат нормасынан 2-3,5 °С төмен болған.

Ең ыссы айлар 2013, 2016, 2021, 2022 ҳәм 2025-жыллардың сентябрь айлары болып, бул айларда температура нормаға салыстырғанда 1,5-3,5 °С ға жоқары болған.

Сентябрь - жылдың ең қурғақ айларынан бири.

Сентябрь айы Өзбекстанда жылдың ең қурғақ айлары қатарына киреди. Климат мағлыўматларына бола, айлық жаўын-шашын муғдары июль ҳәм август айларының көрсеткишлеринен аз ғана көп.

Тегислик аймақларда, әдетте, 1-5 мм, таўларға жақын аймақларда 6-10 мм, айырым таўлы аймақларда болса 15-30 мм ге шекем жаўын жаўады.

Сентябрь айында жаўын аз жаўады - бир айда орташа бир мәртеден төрт мәртеге шекем.

Сентябрь айында Өзбекстанның пүткил аймағында ямаса үлкен бөлиминде жаўын-шашын дерлик болмаған ямаса оның айлық муғдары климат нормасының 10 процентинен артпаған жыллар болды.

Мәселен, Ташкент қаласында соңғы 50 жылда сентябрь айының дерлик ярымы жаўын-шашынның оғада аз болыўы менен ажыралып турған.

Бирақ, айырым аймақларда бир-еки мәрте жаўған жаўын-шашын муғдары айлық нормадан артып кеткен, айырым ўақытлары болса бир неше мәрте артып кеткен жүдә сийрек жағдайлар да белгили.

Мәселен, 2016-жылдың сентябрь айында Нөкисте 30 мм жаўын жаўған, айлық нормада болса 3 мм жаўын жаўған.

2026-жылдың сентябрь айы қандай болады?

2026-жылы сентябрь айы салыстырмалы қурғақ ҳәм орташа ыссы болыўы күтилмекте. Ҳаўаның орташа температурасы климатлық нормаға жақын болыўы прогноз етилмекте.

Айдың биринши он күнлигинде аз бултлы ҳәм қурғақ ҳаўа-райы, қолайлы температура фоны ҳүкимранлық етеди.

Түнги ҳәм ерте таңғы ўақытларда ҳаўаның температурасы 15-20 °С болады, сонлықтан адамды тетиклестириўши салқынлық сезиледи. Күндиз қуяш нурлары ҳаўаны 30-35 °С ға шекем, айырым күнлери 37 °С ға шекем қыздырады. Республикамыздың қубласында ең ыссы күнлерде температура 38-40 °С ға шекем көтерилиўи мүмкин.

Айдың екинши ҳәм үшинши он күнликлеринде ҳаўаның температурасы бир қәлипте болыўы күтиледи: түнде 10-15 °С, күндиз 25-30 °С. Бунда температураның көтерилиў тәрепинде де, төменлеў тәрепинде де қысқа мүддетли тербелислери болыўы мүмкин емес.

Айдың айырым күнлеринде, шама менен, пүткил сентябрь айында 1-3 күн даўамында, тийкарынан, аз күшли жаўын жаўыўы мүмкин. Республикамыздың қубласында жаўын-шашын болыў итималы аз.

Өзбекстан аймағының үлкен бөлегинде айлық жаўын-шашын муғдары климатлық нормадан төмен болыўы күтилмекте. Ферғана ойпатлығында айырым жерлерде норма әтирапында, Қарақалпақстан ҳәм Хорезм ўәлаятында болса норма әтирапында ямаса оннан бираз жоқары болыўы мүмкин.

Солай етип, 2026-жылдың сентябрь айы болжаўға бола, орташа ыссы, тийкарынан қурғақ ҳәм қолайлы, азанғы ўақытлары салқын, күндизги ўақытлары ыссы ҳәм айырым ўақытлары бираз жаўын-шашын менен күтиледи.