Өзбекстан - Беларусь қатнасықларының бүгинги басқышы турақлы унамлы динамика ҳәм кең көлемли бағдарлардағы бирге ислесиўдиң избе-из кеңейип атырғаны менен характерленеди.

Еки мәмлекет арасында дипломатиялық қатнасықлар 1993-жыл 21-январьда басланған. Беларустың Ташкенттеги елшиханасы 1994-жыл февральдан берли жумыс алып бармақта, Өзбекстанның Минсктеги елшиханасы 2017-жыл октябрьде шөлкемлестирилип, 2018-жыл мартта толық жумыс баслаған. Өткен жыллар даўамында тәреплер сиясий, экономикалық ҳәм гуманитарлық тараўлардағы бирге ислесиўдиң салмақлы шәртнамалық-ҳуқықый базасын қәлиплестирди және үлкен тәжирийбе топлады.

Өзбекстан - Беларусь бирге ислесиўиниң шәртнамалық-ҳуқықый базасы еки тәреплеме бирге ислесиўдиң дерлик барлық бағдарларын қамтып алған. Бүгинги күнде Өзбекстан ҳәм Беларусь арасында саўда, инвестициялар, санаат кооперациясы, транспорт, билимлендириў, мәденият, илим, денсаўлықты сақлаў ҳәм аймақлараралық бирге ислесиў тараўларындағы бирге ислесиўди тәртипке салыўшы 126 еки тәреплеме ҳүжжетке қол қойылған.

1991-жыл 6-ноябрьде Ташкентте қол қойылған, Өзбекстан - Беларусь шериклигин раўажландырыўдың ҳуқықый тийкары болған ҳәм тәреплердиң суверен теңлик, өз-ара ҳүрмет ҳәм мәплерди есапқа алыў принциплерине садықлығын тастыйықлаған Мәмлекетлераралық қатнасықлардың тийкарлары ҳаққындағы шәртнама әҳмийетли ҳүжжет болып есапланады.

Сиясий сөйлесиў Өзбекстан - Беларусь шериклигиниң әҳмийетли тийкары болып қалмақта. Жоқары дәрежедеги турақлы сөйлесиўлер өз-ара исенимди беккемлеўге, еки тәреплеме қатнасықларды избе-из раўажландырыўға хызмет етпекте. 1991-жылдан 2026-жылға шекем Беларусь Президенти Александр Лукашенко алты мәрте, соның ишинде, 1994, 2018 ҳәм 2024-жыллары рәсмий сапар менен Өзбекстанға келген. 2019-жыл 31-июль - 1-август күнлери Өзбекстан Президентиниң Беларусқа рәсмий сапары еки тәреплеме бирге ислесиўди раўажландырыўда әҳмийетли басқыш болды.

Ҳүкиметлераралық бирге ислесиў еки тәреплеме байланыслардың әҳмийетли элементи болып есапланады. 2022-2026-жылларда Өзбекстан ҳәм Беларусь Бас министрлериниң бир қатар өз-ара сапарлары әмелге асырылып, саўда-экономикалық бирге ислесиў, санаат кооперациясы, логистика ҳәм биргеликтеги инвестициялық жойбарларды әмелге асырыў мәселелери додаланды.

Кейинги жылларда және де системалы ҳәм әмелий бағдарланған түрге енген парламентлераралық бирге ислесиў Өзбекстан - Беларусь бирге ислесиўиниң әҳмийетли бөлеги болып есапланады. Парламентлераралық бирге ислесиў структурасында исбилерменлик байланысларын раўажландырыў, исбилерменлик басламаларын қоллап-қуўатлаў ҳәм гуманитарлық байланысларды кеңейтиў ушын нәтийжели майданға айланған Өзбекстан - Беларусь ҳаял-қызлар бизнес-форумлары айрықша орын ийелейди.

Экономикалық бирге ислесиў Өзбекстан - Беларусь шериклигиниң әҳмийетли бағдарларынан бири болып қалмақта ҳәм турақлы унамлы өсиў пәтин көрсетпекте. Қыйын халықаралық экономикалық коньюнктураға қарамастан, тәреплер өз-ара саўда көлемин избе-из арттырыўға, инвестициялық бирге ислесиўди кеңейтиўге ҳәм санаат кооперациясын беккемлеўге ериспекте.

Кейинги жылларда Өзбекстан ҳәм Беларусь арасындағы товар алмасыў көлеми бес еседен аслам - 2017-жылдағы 181,7 миллион доллардан 2025-жылдың жуўмағы бойынша рекорд көрсеткиш - 965 миллион долларға көбейди. Быйылғы жылда да унамлы динамика сақланып қалмақта. 2026-жылдың январь-апрель айларының жуўмақларына бола, өз-ара саўда көлеми 340,4 миллион долларға жетти, бул өткен жылдың усы дәўирине салыстырғанда дерлик үштен бир бөлегине көп.

Өз-ара саўда структурасы жоқары диверсификация дәрежеси менен ажыралып турады. Беларусь Өзбекстанға азық-аўқат өнимлери, машина ҳәм үскенелер, транспорт қураллары, химия санааты өнимлери ҳәм шийки зат жеткерип берсе, Өзбекстан санаат ҳәм азық-аўқат товарлары, таяр өнимлер, хызметлер ҳәм қайта ислеў санааты өнимлерин экспорт етеди.

Инвестициялық бирге ислесиў де еки тәреплеме байланыслардың раўажланыўына үлкен үлес қоспақта. Бүгинги күнде Өзбекстанда Беларусь капиталының қатнасыўында 244, Беларуста болса өзбек бизнеси қатнасыўында 229 кәрхана жумыс алып бармақта. 2025-жылы Өзбекстан экономикасына тартылған Беларусь инвестицияларының көлеми 104,4 миллион долларды қурады. Экономикалық бирге ислесиўди муўапықластырыўды 2001-жылы дүзилген Еки тәреплеме бирге ислесиў бойынша ҳүкиметлераралық комиссия тәмийинлейди.

Сиясий дәрежеде ерисилген келисимлерди анық экономикалық, инвестициялық ҳәм гуманитарлық жойбарларда әмелге асырыў имканиятын беретуғын еки мәмлекет аймақлары арасындағы тиккелей байланысларды раўажландырыў Өзбекстан - Беларусь қатнасықларын беккемлеўдиң әҳмийетли факторы болып есапланады.

2017-жылдан берли Өзбекстан ҳәм Беларусь ўәлаятлары делегацияларының қырқтан аслам өз-ара сапарлары әмелге асырылды. Жедел сапар алмасыўлар жергиликли ҳәкимият уйымлары, исбилермен топарлар ҳәм жәмийетлик шөлкемлер арасындағы байланысларды кеңейтиўге хызмет етпекте. Регионлараралық бирге ислесиўдиң раўажланыўында дәстүрий түрде мәмлекет басшыларының рәсмий сапарлары шеңберинде өткерилетуғын ҳәм миллий көргизбелер, инвестициялық потенциал презентациялары ҳәм бирге ислесиў ҳаққындағы келисимлерге қол қойылыўы менен бирге алып барылатуғын Аймақлар форумлары айрықша орын ийелейди.

Мәдений-гуманитарлық бирге ислесиў еки тәреплеме күн тәртибиндеги әҳмийетли бағдарлардан бири болып қалмақта, дослық, өз-ара түсинисиўди беккемлеў, билимлендириў, илим ҳәм мәдений алмасыўларды кеңейтиўге хызмет етпекте.

Бирге ислесиўдиң әҳмийетли бағдары мәдений алмасыўлар болып есапланады. Беларусь дөретиўшилик топарлары Өзбекстанда өткерилип атырған "Шарқ тароналари" халықаралық музыка фестивалында турақлы қатнасып, өзбек мәденияты ўәкиллери Беларусь майданларында, соның ишинде, "Витебсктеги славян базары" халықаралық көркем өнер фестивалында шығып сөйлеп келмекте. Еки мәмлекет мәденият күнлери өз-ара биргеликте турақлы өткерилип келинбекте.

Мәдений байланысларды беккемлеўде еки халықтың уллы ғайраткерлерине қойылған естеликлер рәмзий мәниге ийе. 2018-жылы Ташкентте Беларусь әдебиятының классиги Якуб Колас бюсти, 2019-жылы Минск қаласында уллы өзбек шайыры ҳәм ойшылы Әлийшер Наўайыға естелик орнатылғаны еки мәмлекеттиң тарийхый ҳәм мәдений мийрасына болған өз-ара ҳүрметтиң айқын көриниси болды.

Билимлендириў ҳәм кадрлар таярлаў тараўындағы бирге ислесиў жедел раўажланбақта. Ташкентте Беларусь-Өзбекстан тармақлараралық әмелий техникалық қәнигеликлер институтының шөлкемлестирилгени әҳмийетли қәдем болды. Еки мәмлекет жоқары оқыў орынлары арасында еки дипломлы бағдарламалар әмелге асырылмақта, инженерлик-техникалық жоқары оқыў орынлары ректорларының форумлары ҳәм кәсип-өнер билимлендириў форумлары академиялық бирге ислесиўди кеңейтиў ҳәм билимлендириў мәкемелери арасында бирге ислесиў келисимлерин дүзиўге хызмет етпекте.

Илим, кинематография ҳәм туризм тараўларындағы бирге ислесиў кеңеймекте. Беларусда Өзбекстан кино күнлери ҳәм Өзбекстанда Беларусь кино күнлери турақлы өткерилмекте, еки мәмлекет ўәкиллери халықаралық кинофестивалларда қатнаспақта, туризм шөлкемлериниң бирге ислесиўи, соның ишинде, еки мәмлекеттиң туризм потенциалы бойынша қәнигелестирилген форумлар ҳәм презентациялар шеңберинде раўажланбақта.

Денсаўлықты сақлаў тараўындағы бирге ислесиў еки тәреплеме бирге ислесиўдиң жедел раўажланып атырған бағдары болып есапланады. 2023-жылы "Өзбекстан - Беларусь денсаўлықты сақлаў ҳәм медициналық билимлендириў күнлери" биринши медициналық форумы болып өтти, оның жуўмағында медицина мәкемелери арасындағы шерикликти кеңейтиў, тәжирийбе алмасыў ҳәм заманагөй технологияларды енгизиўге қаратылған 120 дан аслам келисимге қол қойылды.

Гуманитарлық байланысларды беккемлеўде Өзбекстанда жасап атырған беларусь диаспорасы айрықша орын ийелемекте. Бүгинги күнде мәмлекетте 18 мыңға шамалас этникалық беларусьлар бар. Миллий мәдениятты сақлаў ҳәм халық дипломатиясын раўажландырыўға Ташкент қаласындағы "Свитанак" Беларусь мәденият орайы ҳәм Ангрен қаласындағы Беларусь мәденият орайы үлкен үлес қоспақта.

Солай етип, Өзбекстан - Беларусь қатнасықлары өз-ара бирге ислесиўдиң әҳмийетли бағдарлары бойынша турақлы раўажланып бармақта. Сиясий сөйлесиўдиң жоқары дәрежеси, саўда-экономикалық бирге ислесиўдиң кеңейип атырғаны, аймақлараралық байланыслар ҳәм гуманитарлық шерикликтиң раўажланып атырғаны еки мәмлекеттиң узақ мүддетли мәплерине жуўап беретуғын шерикликти және де тереңлестириў ушын беккем тийкар жаратпақта.

"Дунё" МА