Scientific Data ғылыми журналында жарияланған жаңа ауқымды зерттеу полярлық мұз қабаттарының жай-күйін бағалау үшін соңғы 50 жылдағы ең ұзақ мерзімді спутниктік бақылау деректерін бірлестірді. Зерттеу нәтижелері Гренландия мен Антарктиданың полярлық мұз қабаттарының орасан зор масса жоғалтқанын және олардың әлемдік мұхит деңгейінің көтерілуіне негізгі фактор болғанын көрсетеді, деп хабарлады techno.nv.ua.

Бұл әлемдегі орташа мұхит деңгейінің шамамен 3 сантиметрге көтерілуіне әкелді. 1979 және 2023 жылдар аралығында жоғалған мұздың жалпы көлемі 11,3 триллион тоннаға жетті, бұл биіктігі 23 шақырым болатын алып текшені толтыруға жететін мөлшер. Нәтижесінде, әлемдік мұхит деңгейі орташа есеппен шамамен 3 сантиметрге көтерілді. Егер жасанды жер серіктің бақылауы дәуірінің басында мұз қабаттарының үлесі салыстырмалы түрде аз болса, қазіргі уақытта олар әлемдік мұхит деңгейінің жалпы көтерілуінің шамамен төрттен бір бөлігіне дұрыс келуде.

Істің жетекші авторы, Нортумбрия университеті мен Британдық полярлық бақылау орталығының қызметкері Инес Отосаканың айтуынша, басты тосын жайт апаттың ауқымы емес, оның астарында жатқан механизм болды. Мұз қалқандары қар жаууы есебінен салмақ жинаса да, олар беткі қабаттың еруі (атмосфера әсерінен) және судың ағып кетуі (мұхит температурасының әсерінен) салдарынан айтарлықтай мөлшерде масса жоғалтады.

Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, Гренландия мен Антарктидадағы мұз жоғалуының жалпы көлемінің 84 пайызы мұздықтардың мұхитқа қарай жылдамырақ жылжуына, ал небәрі 16 пайызы беткі қабаттың еруіне байланысты болған. Мұздықтар қозғалысының үдеуіне қатысты ұзақ мерзімді үрдіс теңізге құятын мұз көлемінің артуына әкеліп соғуда.

Аймақтық айырмашылықтарды талдай келе, ғалымдар 2010 жылдары екі аймақта да масса жоғалуының қарқынды түрде артқанын анықтады. Гренландияда құрлық бетінің еруі маңызды рөл атқарады (бұл жалпы жоғалған массаның шамамен үштен бір бөлігін құрайды), ал қалған үштен екі бөлігі мұз ағынын қамтиды.

Антарктидадағы  таза мұз массасының кемуіне мұздықтардың еріп мұхитқа қосылуына байланысты болып, Батыс Антарктидадан судың ағыуы жылдамдығы әр он жылдықта үздіксіз артқан. 2020–2023 жылдар аралығында Шығыс Антарктидада жауған рекордтық мөлшердегі қар және Гренландиядағы салыстырмалы түрде салқын жаз маусымы мұздықтардың жоғалу қарқынын уақытша бәсеңдетті. Дегенмен, ұзақ мерзімді болашақта мұздың мұхитқа қарай динамикалық ағыны басты әрі шешуші фактор болып қала береді.