Бәринен бурын, Ташкент қаласы ҳәм оған тутас аймақлардағы ыссыханалардың жағдайы талланды. Өткен жылы арнаўлы комиссия тәрепинен ыссыханалар хатлаўдан өткерилип, белгили бир бөлегине экологиялық таза энергия дәреклерине өтиўине жәрдем берилди. Соның менен бирге, айырым хожалықларда елеге шекем көмирден пайдаланылмақта.
Гүз-қыс айларында самал ҳәлсиреўи ҳәм температура инверсиясы себепли ыссыханалардан шығатуғын шығындылар пайтахт ҳәм оның әтирапында топланыўы мүмкин.
Сол себепли, Ташкент қаласы ҳәм оған тутас бес районда ыссыханалар ушын "жасыл" технологияларға тийкарланған арнаўлы экологиялық тәртип енгизиў усыныс етилди. Ысытыўда тәбийғый газ, электр, геотермал ҳәм қуяш энергиясынан, сондай-ақ, ыссылық электр станцияларының екилемши ыссылығынан пайдаланыўға руқсат етиледи. Шина, пластмасса, битум, мазут, исленген май ҳәм шығындыларды жандырыўға жол қойылмайды.
Қатты жанылғыда ислеп атырған ыссыханаларға усы жылдың 1-декабрине шекем усы дәреклерге өтиў усыныс етиледи. Жанылғыны жабық жерде сақлаў, автоматластырылған қазанлар ҳәм нәтийжели шаң-газ тазалаў үскенелери орнатылған болыўы, күл ҳәм шлакты қәўипсиз жыйнаў ушын шараят, резерв генераторының бар екенлиги, түтин морысының минимал бийиклик нормасына муўапықлығы сыяқлы қатаң техникалық талапларға жуўап беретуғын ыссыханаларға ғана қатты жанылғыдан пайдаланыўға рухсат берилиўи мүмкин.
Усы жыл 15-октябрьден келеси жыл 15-мартқа шекем ыссыханаларда турақлы экологиялық мониторинг алып барылады. Онда шаң-газ тазалаў үскенелериниң ислеўи, ҳаўаға шығарылып атырған шығындылар муғдары ҳәм жанылғы түрлерине қойылған талапларға әмел етилиўи қадағаланады. Өлшеў үскенелери ҳәм видеобақлаў қуралларынан алынатуғын мағлыўматлар Экология комитетиниң мәлимлеме системасына реал ўақыт режиминде жибериледи. Мониторингте дронлардан пайдаланылады, жәмийетлик қадағалаў ўәкиллери де қатнасады.
Шаң-газ тазалаў үскенелериниң орнатылмағаны, шығындылардың нормадан артқаны ямаса қадаған етилген жанылғы пайдаланылғаны анықланса, белгиленген тәртипте тәсир илажлары қолланылады. Зәрүр жағдайларда ыссыхананың жумысы тоқтатылады.
Ыссыхана хожалықларының жаңа талапларға бейимлесиўи ушын финанслық жәрдем илажлары ислеп шығылған. Экологиялық ҳәм энергияны үнемлейтуғын үскенелерди орнатыўға ҳәр бир гектар ушын 50 миллион сумға шекем субсидия, жети жыл мүддетке 3 миллиард сумға шекем жеңиллетилген кредит ажыратыў усыныс етилди. Мониторинг үскенелерин сатып алыў ҳәм орнатыў қәрежетлерин жеңиллетиў де нәзерде тутылған.
Жеке меншик қыйтақ жерлердеги ыссыханаларды жаңалаўға жәрдемлесиў бойынша өз алдына усыныслар таярланған.
Атап айтқанда, 2030-жылға шекем жер ҳәм мүлк салықларын 50 процентке азайтыў, айланыстан алынатуғын салықтан азат етиў ҳәм энергия үнемлеўши системалар тутынған электр энергиясы қәрежетиниң ярымын қаплаў усыныс етилмекте. Ташкент қаласы ҳәм оған тутас аймақлардағы хожалықларға "жасыл" энергия дәреклери ҳәм нәтийжели үскенелерди енгизиў ушын 100 миллион сумға шекем грант ажыратыў мәселеси де көрип шығылды. Жаңа "жасыл" ыссыхана қурыўға 300 миллион сумға шекем, барын қайта үскенелеўге 150 миллион сумға шекем жеңиллетилген кредит бериў нәзерде тутылмақта. Ыссыхана жетистириўге қәнигелескен 50 мәҳәлледе жәрдемге мүтәж шаңарақлар ушын экологиялық қәўипсиз ыссыханалар шөлкемлестириў режелестирилген.
Ыссыханаларда пайда болатуғын патасланған дренаж ҳәм фильтр суўларын жыйнаў, тазалаў және қайта пайдаланыў мәселеси де көтерилди. Буның ушын арнаўлы оператор жумысын жолға қойыў ҳәм Аҳангаран районында зәрүр инфраструктураны шөлкемлестириў усыныс етилди.
Презентацияда климаты қолайлы аймақларда заманагөй ыссыхана хожалығын раўажландырыў имканиятлары да көрип шығылды. Шерабад районындағы "Сурхон-Агро" еркин экономикалық зонасына 940 гектар жер ажыратылған ҳәм оның мастер режеси ислеп шығылған. Зонада ыссыханалар ҳәм агрологистика объектлерин қурыў, соның ишинде, банклердиң балансындағы ыссыханаларды бул жерге көшириў усыныс етилди.
Еркин экономикалық зонада инвесторлар ушын жер ижарасына бес жыл даўамында ноль ставка қолланылмақта, канализация ҳәм жер асты суўлары менен байланыслы төлемлер бойынша үш жыллық жеңиллик берилген. Қосымша түрде жер участкаларын нормативлик баҳасының 10 проценти муғдарындағы басланғыш баҳа менен аукционға шығарыў, баҳасы 10 миллион доллардан жоқары болған жойбарлар және Ташкент қаласы ҳәм ўәлаятынан ыссыханаларын көширетуғын исбилерменлер ушын болса бул көрсеткишти 1 процент етип белгилеў усыныс етилди.
Сондай-ақ, зона қатнасыўшыларын бес жылға жер, мүлк ҳәм пайда салықларынан, алып келинетуғын ыссыхана үскенелерин бажыхана бажысынан азат етиў усынысы көрип шығылды. 400 гектар майданда ыссыханалар ҳәм агрологистика объектлерин қурып, инвесторларға таяр жойбар сыпатында сатыў режелестирилмекте. Инфраструктураға 220 миллиард сум, жойбарларды қаржыландырыўға 200 миллиард сум қаратыў және 2027-жылы 100 миллион доллар инвестиция тартыў ўазыйпасы қойылды.
Жуўапкерлерге ыссыханалардың жайласыўы, энергия ресурсларының дәреклери ҳәм оларды жеткерип бериў көлемин көрсететуғын санлы картаны таярлаў тапсырылды. Сондай-ақ, ыссыхана өнимлерин ишки ҳәм сыртқы базарларда сатыў имканиятларын кеңейтиў бойынша илажлар ислеп шығылады.
