Surunkali yurak-qon tomir va moddalar almaşinuvi tizimi kasalliklari bölgan odamlar uçun miya holatini kuzatib boriş ayniqsa muhim. Çunki bunday buzilişlar kognitiv pasayiş va demensiya xavfining ortişi bilan boğliq. Aqliy qobiliyatlarni saqlab qoliş bilan boğliq bölişi mumkin bölgan omillardan biri uyqu sifati bölib qolmoqda. Tadqiqotçilar ikkinçi turdagi qandli diabet, yurak kasalligi yoki insultni boşdan keçirgan odamlarda tölaqonli uyqu kognitiv testlarning yuqori natijalari va katta miya hajmi bilan uyğunlaşişini aniqladi. Tungi dam oliş asab tizimi salomatligi uçun qanday rol öynaşi mumkinligi “Izvestiya” gazetasi bayon qilingan, deb yozadi iz.ru.
Uyqu va miya holati
Şvetsiyadagi Karolina instituti olimlari 408 977 nafar katta yoşli iştirokçining maʼlumotlarini örganib çiqdi. 54 017 kişida yoki tanlanmaning 13,2 foizida kamida bitta kardiometabolik kasallik bölgan. Bular: 2-tur qandli diabet, yurak kasalligi yoki insult.
Tadqiqot natijalari Journal of the American Heart Association jurnalida çop etilgan. Mutaxassislar uyqu xususiyatlariga bunday taşxis qöyilgan odamlarning kognitiv qobiliyatlari va miya tuzilişi bilan boğliqligini tekşirişdi. Dam oliş sifati beşta mezon böyiça baholandi: uyqu davomiyligi, xronotip – faol va dam olişning afzal vaqti, uyqusizlik belgilari, xurrak otiş va kunduzgi uyquçanlik. Uşbu xususiyatlar töğrisidagi maʼlumotlarni iştirokçilar mustaqil ravişda taqdim etdilar.
Kognitiv testlar natijalari
Soğlomroq uyqu rejimiga ega bölgan kardiometabolik kasallarning test natijalari xuddi şunday, ammo yomon uxlaydigan odamlarga qaraganda biroz yuqori bölgan.
Xususan, yanada ijobiy körsatkiçlar oğzaki va sonli fikrlaş topşiriqlarning yaxşiroq natijalari bilan boğliq edi. Şu bilan birga, tadqiqotçilar uzoq yoki sifatli uyqu öz-özidan aqlni yaxşilaydi, deb taʼkidlamaydi. Tekşiruv şuni körsatadiki, dam oliş xususiyatlari va kognitiv natijalar birgalikda uçraydi, ammo bunday boğliqlikning sababini aniqlamaydi.
Mualliflar, şuningdek, uyqu va miya holati örtasidagi boğliqlik ikkinçi turdagi qandli diabet, yurak kasalligi yoki insult bilan oğrigan odamlarda uşbu taşxislar bölmagan iştirokçilarga qaraganda kuçliroq ekanligini taʼkidladi.
Bunda miyalar hajmi farqlanadimi?
MRT natijalari şuni körsatdiki, kardiometabolik xasta, ammo uyqusi soğlom odamlar miyasi hajmi xuddi şunday kasal, lekin uyqusi yomon bölgan iştirokçilarga qaraganda kattaroq bölgan. Kulrang va oq modda hajmini baholaşda ham farqlar aniqlandi.
Kulrang modda nerv hujayralarining tanalarini öz içiga oladi va axborotni qayta işlaşda iştirok etadi. Oq modda esa miyaning turli sohalari örtasidagi aloqani taʼminlaydi. Şuning uçun ular hajmining özgarişi asab tizimi holati körsatkiçlaridan biri bölişi mumkin. Biroq, bu ölçovlarning özi odamning kundalik vazifalarni qançalik yaxşi bajarayotganini yoki unda kognitiv buziliş bor-yöqligini aniqlaş imkonini bermaydi.
Yana nimani aniqlaş kerak?
Tadqiqot aynan yaxşi uyqu miya hajmining oşişiga yoki kognitiv körsatkiçlarning yaxşilanişiga olib kelişini isbotlamaydi. Olimlar uyquni yaxşilaş uçun maxsus uyuştirilgan çoralardan keyingi özgarişlarni kuzatmadi. Ular iştirokçilarning mavjud dam oliş şaroitlari va salomatligini taqqoslaşdi.
Mualliflarning fikriça, keyingi tadqiqotlar kardiometabolik kasalliklarga çalingan odamlarda tungi dam olişning qaysi xususiyatlari kognitiv funksiyalarning saqlanişi bilan eng yaqin boğliqligini aniqlaşga yordam beradi. Hozirça natijalar uyqu haqida miya salomatligining potensial muhim omili sifatida gapiriş imkonini beradi. Ammo demensiyaning oldini oliş yoki allaqaçon sodir bölgan özgarişlarni qaytarişning isbotlangan usuli haqida emas.
Olimlar miya tuzilişini baholaş uçun magnit-rezonans tomografiya (MRT) natijalaridan foydalanişdi. Bunday suratlar 34 913 iştirokçi uçun mavjud edi. Bu uyqu xususiyatlarini nafaqat test natijalari, şuningdek turli miya töqimalari hajmi bilan ham taqqoslaş imkonini berdi.
