Har qanday jamiyatning kelajagini uning yoshlarga munosabati, yoshlarning esa bilim, tafakkur, ma’naviyat va mas’uliyat bilan qurollanganlik darajasi belgilaydi. Bugun O‘zbekistonda kechayotgan islohotlarning muhim jihati shundaki, yoshlar masalasi alohida bir yo‘nalish sifatida emas, balki ta’lim, bandlik, sog‘lom turmush tarzi, ma’naviyat, innovatsiya, tadbirkorlik va fuqarolik faolligini o‘zida mujassam etgan yaxlit tizim sifatida qaralmoqda. Bu esa yosh avlodga yaratilayotgan imkoniyatlarning ko‘lami va mazmuni tobora kengayib borayotganidan dalolat beradi.

Bugungi kunda mamlakatimiz aholisining salmoqli qismini yoshlar tashkil etadi. Bu holat yoshlar masalasini nafaqat ijtimoiy, balki strategik ahamiyatga ega yo‘nalish sifatida ko‘rishni taqozo etadi. Chunki bugungi yoshning bilimi, dunyoqarashi, kasbiy mahorati, fuqarolik pozitsiyasi va ma’naviy qiyofasi ertangi jamiyatning qanday bo‘lishini belgilaydi. Shu bois yoshlar bilan ishlashda faqat mavjud muammolarni hal etish emas, balki ularning salohiyatini oldindan ko‘ra bilish, iste’dodini yuzaga chiqarish va tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi yoshga faqat diplom berishning o‘zi kifoya emas. Unga mustaqil fikrlash, muammoni ko‘ra bilish, yechim taklif qilish, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish, xorijiy tillarni egallash, jamoa bilan ishlash va eng muhimi, olgan bilimini jamiyat manfaatiga yo‘naltirish ko‘nikmasini berish zarur. Shu ma’noda ta’lim tizimida yuz berayotgan o‘zgarishlar nihoyatda muhim. Zamonaviy ta’lim endilikda faqat auditoriya, darslik va imtihon bilan cheklanmayapti. Raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, masofaviy va moslashuvchan ta’lim, yangi pedagogik yondashuvlar, xalqaro hamkorlik va amaliy ko‘nikmalarga asoslangan o‘qitish ta’lim mazmunini tubdan boyitmoqda.

Ayniqsa, sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim jarayoniga kirib kelishi pedagog oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda. Endilikda o‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki yoshning izlanishiga yo‘l ko‘rsatuvchi, uning qobiliyatini kashf etuvchi, mustaqil fikrlashga o‘rgatuvchi va zamonaviy texnologiyalardan oqilona foydalanish madaniyatini shakllantiruvchi ustoz bo‘lishi kerak. Texnologiya inson imkoniyatlarini kengaytirishi mumkin, ammo uning o‘rniga ma’naviyat, vijdon, mehr-oqibat, mas’uliyat va insoniylikni bera olmaydi. Demak, ta’limda raqamli taraqqiyot va ma’naviy tarbiya bir-birini to‘ldirishi lozim.

2026-yil 20-aprelda “Yangi O‘zbekiston yoshlari — 2030” strategiyasining tasdiqlangani yoshlar siyosatini yangi bosqichga olib chiqayotgan muhim qadamlardan biridir. Strategiyada yoshlarning ta’lim olishi, kasb egallashi, bandligini ta’minlash, tadbirkorlik tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash, xorijiy tillarni o‘rganish, volontyorlik faoliyatini rivojlantirish, yosh oilalarni qo‘llab-quvvatlash, ularning jismoniy va madaniy rivojiga ko‘maklashish hamda xalqaro dasturlardagi ishtirokini kengaytirish kabi muhim yo‘nalishlar belgilangan. Bunday tizimli yondashuv yoshlar siyosatini alohida tadbirlar majmuasidan uzoqlashtirib, uzoq muddatli taraqqiyot strategiyasining muhim tarkibiy qismiga aylantirmoqda.

Yoshlar uchun imkoniyatlarning kengayishi, tabiiyki, mas’uliyatni ham oshiradi. Bugun yoshga “Senga nima beriladi?” degan savol bilan bir qatorda “Sen jamiyatga nima bera olasan?” degan savolni ham berish vaqti keldi. Chunki haqiqiy taraqqiyot tayyor imkoniyatlardan foydalanish bilangina emas, ularni yangi qiymatga aylantirish bilan yuzaga keladi. Bir yoshning ta’lim olishi, kasb egallashi, tadbirkorlik boshlashi yoki ilmiy izlanishga kirishishi uning shaxsiy muvaffaqiyati bo‘lishi bilan birga, jamiyat uchun ham yangi imkoniyatdir.

Yoshlar siyosatining yana bir muhim mezoni — imkoniyatlardan foydalanishda ijtimoiy adolat va tenglikni ta’minlashdir. Hayotda turli sabablar tufayli qo‘llab-quvvatlashga ehtiyoj sezadigan yoshlar bor. Ularning muammolarini vaqtida aniqlash, manzilli ko‘mak ko‘rsatish, ta’lim olishi va kasb egallashi uchun sharoit yaratish jamiyatning insonparvarlik darajasini ko‘rsatadi. “Yoshlar daftari” tizimining takomillashtirilishi, yordamlarni individual ehtiyoj va harakat rejasiga bog‘lashga e’tibor kuchaytirilayotgani ham shu maqsadga xizmat qiladi. Eng muhimi, ijtimoiy yordam yoshni faqat muayyan muammodan chiqarish bilan cheklanmasdan, uni mustaqil hayotga tayyorlash, o‘z kuchiga ishonchini mustahkamlash va jamiyatdagi munosib o‘rnini topishiga ko‘maklashishi kerak.

Yoshlar siyosatini ma’naviy tarbiyadan ayri holda tasavvur qilib bo‘lmaydi. Chunki zamonaviy bilim va kasbiy mahorat qanchalik muhim bo‘lmasin, ular insoniy qadriyatlar bilan uyg‘unlashmasa, kutilgan natijani bermasligi mumkin. Bugungi yosh katta axborot oqimi ichida yashamoqda. U bir vaqtning o‘zida foydali bilim, turli g‘oyalar, turli madaniyatlar va turli qarashlar bilan to‘qnash kelmoqda. Bunday sharoitda yoshga axborotni tanqidiy tahlil qilish, yaxshini yomondan ajratish, o‘z fikriga ega bo‘lish va shu bilan birga o‘zgalarning fikrini hurmat qilish madaniyatini singdirish juda muhim. Shu nuqtayi nazardan, ta’lim tizimida milliy tarbiya va ma’naviy-ma’rifiy ishlarning tizimli yo‘lga qo‘yilayotgani alohida ahamiyatga ega. Milliy qadriyatlarga hurmat, vatanparvarlik, insonparvarlik, mas’uliyat, bag‘rikenglik, halollik, mehnatsevarlik va fuqarolik pozitsiyasi kabi fazilatlar yosh shaxsining shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Zero, ma’rifatli inson nafaqat ko‘p narsani biladi, balki o‘z bilimidan qanday foydalanishni ham anglaydi. U o‘z fikrini erkin ifodalaydi, lekin boshqalarning huquqi va qadr-qimmatini hurmat qiladi. U o‘z yutug‘idan quvonadi, biroq boshqalarning muvaffaqiyatiga hasad bilan emas, samimiy ehtirom bilan qaraydi.

Shukronalik ham yoshlar tarbiyasida muhim ma’naviy fazilatdir. Shukronalikni faqat bor narsadan mamnun bo‘lish sifatida tushunish to‘g‘ri emas. Shukronalik — tinchlikni qadrlash, ota-onaning mehrini e’zozlash, ustozning zahmatini unutmaslik, Vatan bergan imkoniyatlarni qadrlash, o‘z oldiga qo‘yilgan maqsad uchun mas’uliyat bilan harakat qilishdir. O‘zidagi imkoniyatni qadrlagan inson boshqalarning imkoniyatiga ham hurmat bilan qaraydi. Shukronalik insonni loqaydlikdan asraydi, uni bor ne’matni qadrlash va undan oqilona foydalanishga undaydi.

Yoshlar hayotida sportning o‘rni ham beqiyos. Sport insonni nafaqat jismonan chiniqtiradi, balki iroda, intizom, sabr-toqat, jamoaviylik va maqsad sari qat’iyat bilan borishga o‘rgatadi. O‘zbek sportchilarining xalqaro maydonlarda erishayotgan natijalari yoshlar uchun katta motivatsiya manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Biroq sportning eng katta natijasini faqat medal va rekordlar bilan o‘lchash to‘g‘ri emas. Sportning eng katta g‘alabasi — bir yoshning sog‘lom turmush tarzini tanlashi, zararli odatlardan uzoqlashishi, o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashi, mag‘lubiyatdan keyin yana harakat qilishni o‘rganishi va jamoa bilan bir maqsad sari intilishidir.

Shu bois ta’lim muassasalarida sportni rivojlantirishni faqat musobaqalar soni bilan emas, yoshlarning kundalik hayotidagi jismoniy faollik, sog‘lom ovqatlanish, faol dam olish va sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan munosabati bilan ham baholash zarur. Sport maydoni aslida hayot maktabidir. Unda yosh inson g‘alabani ham, mag‘lubiyatni ham munosib qabul qilishni o‘rganadi. G‘alaba unga kamtarlikni, mag‘lubiyat esa sabr va matonatni o‘rgatishi kerak.

Buxoro misolida qaraydigan bo‘lsak, hududning yoshlar salohiyati juda katta. Qadimiy ilm-fan, madaniyat va ma’rifat markazlaridan biri bo‘lgan Buxoro bugun tarixiy meros bilan zamonaviy taraqqiyot imkoniyatlarini uyg‘unlashtirish uchun katta salohiyatga ega. Ayniqsa, ta’lim, raqamli texnologiyalar, turizm, tadbirkorlik, innovatsiya va zamonaviy kasblar yo‘nalishida yoshlar uchun yangi imkoniyatlar paydo bo‘lmoqda. Bu jarayonda oliy ta’lim muassasalarining o‘rni alohida. Universitet va institutlar nafaqat mutaxassis tayyorlashi, balki yoshlarning ijtimoiy faolligi, fuqarolik mas’uliyati, ilmiy tafakkuri va ma’naviy dunyosini rivojlantiruvchi muhitni shakllantirishi lozim.

Bugungi oliy ta’lim muassasasini faqat auditoriya va ma’ruza zallari bilan tasavvur qilib bo‘lmaydi. Zamonaviy oliygoh — bu ilmiy laboratoriya, innovatsion loyiha, munozara maydoni, sport maskani, madaniy-ma’rifiy makon va yoshlar tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlovchi muhitdir. Talabaning o‘z fikrini erkin bildira olishi, loyiha taklif qilishi, jamoat ishlarida ishtirok etishi, sport bilan shug‘ullanishi, kitob o‘qishi, ilmiy izlanishi va o‘z ustida ishlashi uchun imkoniyat mavjud bo‘lishi kerak.

Shu jihatdan yoshlar bilan ishlashda “yoshlar uchun” tamoyilidan “yoshlar bilan birga” tamoyiliga o‘tish muhim. Yoshlar haqida qaror qabul qilishda ularning fikrini eshitish, ehtiyojlarini o‘rganish, tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash va muammolarini ochiq muloqot orqali hal etish samarali natija beradi. Yoshning fikri tinglangan joyda tashabbus paydo bo‘ladi. Uning qobiliyati ko‘rilgan joyda iqtidor rivojlanadi. Muammosi vaqtida eshitilgan joyda ishonch kuchayadi. Ishonch bor joyda esa bunyodkorlik paydo bo‘ladi.

Shuningdek, yoshlar masalasida oila, mahalla, ta’lim muassasasi va davlat tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish muhim. Chunki yosh shaxsining tarbiyasi faqat bitta tashkilotning vazifasi emas. Ota-ona mehr va tarbiyaning birinchi manbai bo‘lsa, maktab va oliy ta’lim bilim va ko‘nikma beradi, mahalla ijtimoiy muhitni shakllantiradi, davlat esa yoshning o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi. Ushbu bo‘g‘inlar o‘zaro hamohang ishlaganda natija yanada samarali bo‘ladi.

Kelajakni qurish uchun bugungi yoshga ishonch bildirish kerak. Ishonch esa shunchaki chiroyli so‘z emas, balki unga mas’uliyat topshirish, tashabbusini qo‘llab-quvvatlash, xatosidan to‘g‘ri xulosa chiqarishiga imkon berish va o‘z salohiyatini namoyon etishi uchun sharoit yaratishdir. Yoshlarni doimiy ravishda “kelajak egalari” deb atayverishdan ko‘ra, ularni bugungi kunning faol ishtirokchisi sifatida ko‘rish muhim. Chunki kelajak bir kun kelib qolmaydi. U bugun maktabdagi partada, universitet auditoriyasida, sport maydonida, kutubxonada, ilmiy laboratoriyada, mahalladagi tashabbusda, yosh tadbirkorning ilk loyihasida, ustoz va shogird suhbatida yaratiladi. Bugungi yoshlar oldida juda katta imkoniyatlar mavjud. Yosh avlodni tarbiyalashda biz bir-biridan ajralmaydigan bir necha ustunlarga tayanishimiz zarur: ta’lim va ma’rifat, ma’naviyat va axloq, sog‘lom turmush tarzi va sport, mehnat va kasb, tashabbus va mas’uliyat, do‘stlik va bag‘rikenglik, shukronalik va bunyodkorlik. Ana shu qadriyatlar uyg‘unlashgan muhitda voyaga yetgan yosh nafaqat o‘z hayotini, balki jamiyat hayotini ham ijobiy tomonga o‘zgartirishga qodir bo‘ladi.

Yangi O‘zbekistonning kuchi, avvalo, inson kapitalida. Inson kapitalining eng katta qismi esa yoshlarning bilimida, salohiyatida, dunyoqarashida va ma’naviy qiyofasida mujassam. Shuning uchun yosh avlodga berilayotgan har bir imkoniyatni mamlakat kelajagiga kiritilayotgan sarmoya sifatida qarashimiz lozim.

Ma’rifat bizga yo‘l ko‘rsatadi. Ma’naviyat yo‘limizni to‘g‘ri tanlashga yordam beradi. Shukronalik borimizni qadrlashni o‘rgatadi. Bag‘rikenglik bir-birimizni tushunishga chorlaydi. Do‘stlik jamiyatni birlashtiradi. Sport bizga iroda beradi. Ta’lim esa bularning barchasini zamonaviy bilim va tafakkur bilan boyitadi.

Ana shunday uyg‘unlik mavjud bo‘lgan jamiyatda yoshlar shunchaki kelajak egasi emas, bugungi taraqqiyotning faol bunyodkoriga aylanadi. Yangi O‘zbekistonning ertangi qiyofasi ham aynan shunday — bilimli, ma’rifatli, sog‘lom, vatanparvar, bag‘rikeng, tashabbuskor, mas’uliyatli va bunyodkor avlod qo‘lida shakllanadi.

Rustamjon Rahimboyev,

Buxoro davlat pedagogika instituti rektorining yordamchisi,

Xalq deputatlari Buxoro viloyati Kengashi huzuridagi Yoshlar maslahat guruhining rahbari


Hamkorlik materiali