Өзбекстан экологиялық қауіпсіздікті нығайту және
химиялық заттар мен қоқыстарды тұрақты басқару жүйесін дамыту бағытында жүйелі
жұмыстар жүргізіп келеді. Самарқант қаласында өткен GEF VIII Ассамблеясының
қорытындысы бойынша «Өзбекстанда
химиялық заттар мен қоқыстарды экологиялық тұрғыдан қауіпсіз басқару арқылы
Стокгольм конвенциясын іске асыруды қолдап-қуаттау» атты жаңа жоба мақұлданды.
Жоба Өзбекстан Республикасының Экология және
климаттың өзгеруі жөніндегі ұлттық комитеті тарапынан БҰҰ Даму бағдарламасымен
(БҰҰДБ) бірлесіп, GEF-тің қаржылық қолдауымен іске асырылады. Бастаманың жалпы
бюджеті 4,95 миллион АҚШ долларын құрайды. Жобаны 2031 жылға дейін жүзеге асыру
жоспарланған болып, ол химиялық заттар
және қоқыстармен экологиялық қауіпсіз жұмыс істеу саласындағы ұлттық
әлеуетті нығайтуға, сондай-ақ Өзбекстанның тұрақты органикалық ластағыш заттар жөніндегі Стокгольм конвенциясы аясындағы
міндеттемелерін орындауына бағытталған.
Бүгінде қауіпті химиялық заттармен, қоқыстармен жұмыс істеу мәселелері ерекше маңызға ие болып
отыр. Аймақтардағы көптеген
мемлекеттері сияқты Өзбекстан
да өнеркәсіптік және ескірген
пестицидтердің жиналуы салдарынан туындаған тарихи экологиялық ластанудың
зардаптарына тап болып отыр. Тұрақты органикалық ластағыштар экожүйелерге,
биологиялық әртүрлілікке және халықтың денсаулығына елеулі қауіп төндіреді,
өйткені олар қоршаған ортада ұзақ уақыт сақталып, тірі ағзаларда жинақталуы
мүмкін.
Жоба аясында ұлттық мониторинг жүйелері мен
зертханалық базаны жаңғырту, қауіпті химиялық заттар мен қалдықтарды басқару
механизмдерін жетілдіру, ластанған аумақтарды анықтау және рекультивациялау, сондай-ақ
тиісті кеңселердің техникалық әлеуетін арттыру және кеңсеаралық ынтымақтастықты
дамыту көзделген.
Жобаның тікелей пайда алушылары қатарында шамамен 10
мың адам, соның ішінде 5 мың
әйел болады деп күтілуде. Негізгі экологиялық нәтижелер ретінде тұрақты
органикалық ластағыш заттармен зияндалған 565 тонна қатты және сұйық қоқыстарды
экологиялық тұрғыдан қауіпсіз түрде жою және кәдеге жарату, сондай-ақ 150 тонна
ескірген пестицидтерді қауіпсіз әдістермен залалсыздандыру жоспарланып отыр.
Осы жобаны іске асыру экологиялық қауіптерді азайту,
халық денсаулығын қорғау және табиғи экожүйелерді сақтау жолындағы маңызды
қадам болмақ. Сонымен қатар, бастама қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ұлттық
мақсаттарға қол жеткізуге және Өзбекстанның неғұрлым жасыл әрі тұрақты
болашаққа көшуіне елеулі үлес қосады.