Басқарма мағлыўматларына бола, 2026-жылы мәмлекетимизде 1,5 миллион тонна пияз жетистириў режелестирилген. Бул медициналық тутыныў нормалары тийкарында есапланған халықтың ишки мүтәжлигинен 400 мың тоннаға ямаса 35 процентке артық.
Атап айтқанда, быйылғы жылдың тоғыз айында Сурхандәрья ўәлаятында 387,1 мың тонна пияз жетистирилген. Соннан 120 мың тоннасы ишки тутыныўға, 46 мың тоннасы экспортқа, қалған бөлеги елимиздиң басқа аймақларына жеткерип берилди.
Сурхандәрья ўәлаятының топырақ-климат шараяты пияздың ерте писетуғын сортларын жетистириў ушын ең қолайлы болып, өними апрель-май айларында жыйнап алынады. Шигит август-сентябрь айларында егиледи, октябрь-ноябрь айларында пияз "тоқсанбости" усылында егиледи. Айырым хожалықларда да февраль-март айларында егилип, август-сентябрьде зүрәәти жыйнап алынады.
Соның менен бирге, жазғы жоқары температураның унамсыз тәсири себепли октябрь-ноябрь айларында писетуғын кеш писетуғын пияз сортлары салыстырмалы киши майданларда жетистириледи.
Ҳәзирги ўақытта Сурхандәрья ўәлаятында 2026-жылғы пиязды жыйнап алыў жумыслары жуўмақланған. Исбилерменлер жергиликли базарлардың талабын қанаатландырыў ушын Жиззақ ҳәм Самарқанд ўәлаятларынан өним жеткерип бермекте.
Пияз өниминиң ақырғы баҳасына тәсир етиўши факторлардан бири транспорт қәрежетлери болып есапланады. Жиззақ ҳәм Самарқанд ўәлаятларынан Сурхандәрья ўәлаятына 1 кг өнимди жеткерип бериў 350-370 сумды қурайды. 20 тонна жүкти тасыў 7 млн сумға шекем, 10 тоннасы болса 3,8-4 млн сум әтирапында.
Ҳәзирги ўақытта фермерлерден пиязды сатып алыў баҳасы:
Жиззақ ўәлаятында - 1 кг ушын 2 600-3 300 сум;
Самарқанд ўәлаятында - 1 кг ушын 2 800-3 000 сум.
Транспорт қәрежетлерин есапқа алған ҳалда исбилерменлер ушын жеткерип бериў баҳасы Жиззақ ўәлаятынан жеткерип берилгенде 1 кг ушын 2 950-3 650 сумды, Самарқанд ўәлаятынан жеткерип берилгенде 3 150-3 350 сумды қурайды. Денов районына жеткерип берилгенде 3 400-3 500 сўм болады.
Соның менен бирге, Сурхандәрья ўәлаяты базарларында пияздың усақлап сатыў баҳасы 1 кг ушын 4000-4500 сум әтирапында.
Басқарманың таллаўы соны көрсетпекте, айырым жағдайларда өнимниң жеткерип бериўди есапқа алған ҳалда сатып алыў баҳасы менен оның усақлап сатыў баҳасы арасындағы айырмашылық сезилерли дәрежеде болып табылады.
Мәселен, фермер пиязының ҳәр бир килограмы 3 мың 300 сумнан сатып алынса, транспорт қәрежети 350 сум болса, оның баҳасы исбилермен ушын 3 мың 650 сумға жетеди. 4 000 сўмнан сатылғанда парық 350 сўм ямаса 9,6% ти қурайды.
Басқа жағдайда сатып алыў баҳасы 2 600 сум ҳәм транспорт қәрежетлери 350 сум болғанда жеткерип бериўдиң өзине түсер баҳасы 2 950 сумды қурайды. Егер өним 4500 сумнан сатылса, парық 1550 сумға яки өзине түсер баҳасынын 52,5% ине жетеди.
Баҳалар динамикасының анализи бойынша, 2025-жылдың ноябрь айынан 2026-жылдың октябрь айына шекем республика бойынша 1 кг пияздың орташа усақлап сатыў баҳасы 2 552 сумды қураған.
Аўыл хожалығы министрлиги де өндириске кететуғын қәрежетлердиң есабын келтирди. 2026-жылы пияздан орташа 35 тонна өним алынады. Бир гектар майданды өсириўге кететуғын улыўма қәрежет 65,5 миллион сумға, бир тонна өнимниң өзине түсер баҳасы болса 1 миллион 870 мың сумға баҳаланбақта.
Қәрежетлер структурасында:
мийнетке ҳақы төлеў ҳәм қосымша төлемлер - 26,5 млн сум (40,5%);
минерал төгинлер ҳәм өсимликлерди қорғаў қураллары - 15,8 млн сум (24%);
туқым ямаса нәл сатып алыў - 9,6 млн сум (14,7%);
Механизация ҳәм жанылғы-майлаў хызметлери - 8,2 млн сум (12,5%);
жер ҳәм суў салықлары және басқа да өндирис қәрежетлери - 5,4 млн сум (8,3%).
Баҳалардың көтерилиўине тийкарғы себеплер қатарында мәкеме өндиристиң мәўсимлик характери, өнимлерди басқа аймақлардан жеткерип бериў зәрүрлиги, жанылғы ҳәм транспорт-логистика хызметлериниң баҳасы жоқарылығын атап өтпекте. Буннан тысқары, министрликтиң мағлыўматларына бола, 25-50 процентке шекем жететуғын дәлдалшылардың саўда үстемеси де үлкен тәсир көрсетеди.
Соның менен бирге, мәмлекетимиз аймақларында 2026-2027-жыллар қысқы-бәҳәрги мәўсим ушын пияз резервин қәлиплестириў жумыслары даўам етпекте. Жәми 102,8 мың тонна, соның ишинде, Сурхандәрья ўәлаятында 2 мың 750 тонна өним таярлаў режелестирилген.
Сондай-ақ, министрликтиң атап өтиўинше, талаптың ҳәм баҳаның артыўына халықтың пияз баҳасының және де қымбатлаўы бойынша болжаўларынан келип шығып, оны пайдаланыў ушын сатып алыўға умтылыўы тәсир етпекте.
Соның менен бирге, елимизде пияз жетистириў ишки талаптан 35 процент көп. Ҳәзирги ўақытта Ташкент, Самарқанд, Жиззақ, Сырдәрья ўәлаятлары ҳәм Ферғана ойпатлығы аймақларында жыйын-терим жумыслары даўам етпекте.
Базардағы жағдайды турақластырыў ушын товар интервенциялары - топланған запасларды ишки базарға жеткерип бериў ҳәм оларды арнаўлы саўда шақапшалары арқалы арзанластырылған баҳаларда сатыў имканияты нәзерде тутылған. Бул илажлар өнимлер баҳасының тийкарсыз өсиўиниң алдын алыўға хызмет етиўи күтилмекте.
Усы мүнәсибет пенен Аўыл хожалығы министрлиги спекулятив ҳәрекетлер арқалы пияз баҳасын жасалма түрде қымбатлатыўға урынып атырған шахслар ҳәм исбилерменлерди ескертти. Сондай-ақ, басқарма баҳалардың және де қымбатлаўын күтип, өнимлерди сатыўдан бас тартқан ҳалда оларды услап турыўды экономикалық жақтан мақсетке муўапық емес, деп есаплайды. Пияз узақ ўақыт сақланса, салмағы ҳәм сапасы азайып, ийелери зыян көриўи мүмкин.
